Yönetişim kelimesini ilk defa duyanlar çoktur. “Bu da ne” diye merak içinde kalanlar da çoktur. Yönetim kelimesinin manasını bilmeyenimiz nerdeyse yoktur. Adı üzerinde işte. Yönetmek, idare etmek, sevk etmek, yönlendirmek, emretmek gibi kavramlar yönetimin içindedir. Bundan dolayı yönetim denildiği zaman herkes bir şey anlar. Ancak yönetişim denildiğinde herkes hemen bir şey anlayamaz.
Yönetişim kavramının tanımını ve ne olduğunu aşağıda anlatacağım. Bundan önce yönetimin ne olduğunu kavramsal olarak tanımlamak gerekmektedir. Hernekadar kelime olarak yönetim denildiğinde zihinde bir şeyler akla gelse de, yönetim aynı zamanda bir kavramdır ve her kavramın Bilim Adamlarınca geliştirtmiş birer tanımları vardır. Yönetim kavramının tanımı da şudur: “Yönetim, insan, teşkilat, mevzuat ve fiziki (bina, masa vb gibi) unsurların biraraya getirilerek, belli bir maksadın gerçekleştirilmesi için yapılan planlama, uygulama, kontrol ve tedbirler bütünüdür.” Yönetimde bu maksadın gerçekleştirilmesi için dikey bir hiyerarşik yapı ve bu yapı içerisinde katı kurallar sözkonusudur. Yönetim aynı zamanda teşkilat ve organizasyon manasına da gelir. Bu durumda merkezi yönetim, yerinden yönetim gibi tasnifler geçerli olur. Bunlardan ayrı olarak günümüzde bazı yeni kavramlar da yönetim tasnifleri arasına girmiştir. Mesela, stratejik yönetim, katılımcı yönetim gibi kavramlar yönetimde yenlikleri ifade eder.
Yönetim kavramını yukarıda tanımladık, gelelim yönetişim kavramının tanımına. Öncelikle belirtelim ki, yönetişim 20. yüzyılda ortaya çıkmış bir kavramdır. Yönetim tarihler kadar eski olmakla birlikte yönetişim kavramı çok yenidir.
Yönetişim, klasik yönetimin katı ve merkeziyetçi kurallarını dışarıda bırakan, dikey değil yatay hiyerarşiyi esas alan bir modelin adıdır. Yönetişimde de elbette insan, teşkilat, mevzuat ve fiziki unsurlar olmakla birlikte, bu unsurların kullanımı farklıdır. Yönetimde insan kaynakları emreden ve emredilenler şeklinde ikili bir ayrıma tabidir. Yönetişimde böyle bir ikili ayrım yoktur. Herkes kurumun maksat ve hedefini gerçekleştirmek içi el ve gönül birliği etmişlerdir.
Yönetim de etik değerler ve adalet anlayışı, şeffaflık, tutarlılık, katılımcılık, etkililik, ekonomiklik ve verimlilik ve benzeri yönetişim değerlerinin uygulamada yer bulmadığı zamanlar olmaktadır. Hatta çoğunlukla yer bulmaz. Çünkü yönetimde maksat çoğu zaman günü kurtarmak ve yarını düşünmemektir. Halbuki yönetişim yarını düşünür ve bugünü de en iyi bir şekilde değerlendirmeyi esas alır.
Bu teorik bilgilerden sonra Ülkemizdeki yönetim uygulamalarından acilen yönetişim anlayışı ve kültürüne geçilmesi gerektiğine inanıyorum. Yani, günü kurtaran ve yarını düşünmeyen, emreden ve bundan keyif alan, kurumları Babalarının çiftliği gibi görüp keyfine göre at koşturan, kanunlara ve mevzuata değil amirlerinin emirlerine kayıtsız-şartsız uyan personeli yükselten, adalete ve hukuka değil bir avuç yöneticiye biat edenleri ödüllendiren bir sistem vatandaşa huzur getirmez. Yönetişim hem kamuda ve hem de özel sektörde gereklidir. Özellikle de kamu yönetiminde gereklidir. Çünkü özel sektörün hedefi kârlılık ve maliyetleri en aza indirmektir. Bu hedef doğrultusunda özel sektör kendisine bir yön çizer ve ister yönetim olsun, isterse yönetişim olsun bir yol bulurlar. Ancak kamuda durum böyle değildir. Kamuda kamu yararı geçerlidir. Kamu yararı da sözde kalmamalı ve özde gerçekleştirilmelidir. Kamuda hangi yöneticiye sorsanız ağzında “kamu yararı” sözü eksik olmaz. Bu sözü sakız gibi çiğner çiğner durur. Halbuki, bu sözün ağızda çiğnenmemesi ve uygulamada gerçekleştirilmesi gerekir. Kamu yararını uygulamada gerçekleştirmenin yolu da yönetim değil, “yönetişimdir.”
Son olarak, yönetişim hakkında en net ve en akılda kalıcı söz söylemek gerekirse o da, “yönetişim, iyi yönetimdir.” İnsanların birbirlerini dinlediği ve anladığı, adalet ve ehliyet içinde yöneltildiği, güleryüz, sevgi, saygı, nezaket, hizmet bilinci, doğruluk ve dürüstlük gibi etik değerlerin hakim olduğu bir yönetim, esasta yönetişimdir. Yönetişim, bir süreçtir, bir anlayıştır ve bir kültürdür.
Yönetişim anlayış ve kültürün de bir an önce hem kamu, hem de özel sektör yönetiminde yaygınlaşması gerekir. Bu sağlanmazsa, mobbing olur, psikolojik baskı olur, yönetenler yönetilenleri ezerler, yönetenler kendi çıkarları için kamunun çıkarlarını feda ederler. Bunlar olursa vatandaş mutlu ve huzurlu olmaz. Vatandaş mutluluğu ve huzuru için yönetim değil, yönetişim gereklidir.
Yönetim klasiktir ve eskide kalmıştır. Klasik ve eski kuralların uygulandığı yerde yönetişim olmaz. Günümüzdeki toplumları yönetimle idare etmek zordur ve artık yönetim zamanı değil, yönetişim zamanıdır.
Hz. Mevlana’ya ne güzel söylemiş, “her gün bir yerden göçmek
ne iyi. Her gün bir yere konmak ne güzel. Bulanmadan, donmadan akmak ne hoş. Dünle beraber gitti cancağızım, ne kadar söz varsa düne ait. Şimdi yeni şeyler Söylemek lazım.” Artık zaman yönetim zamanı değildir, yönetim dünde kalmıştır. Artık yönetişim zamanıdır. Vesselam.
Ahmet SANDAL
